Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào đến phân bố và tập tính của rắn ở Việt Nam

Vì rắn không tự điều chỉnh thân nhiệt như động vật máu nóng, mọi hoạt động sinh lý của chúng — từ tiêu hóa, sinh sản đến khả năng săn mồi — đều phụ thuộc trực tiếp vào nhiệt độ môi trường xung quanh, khiến chúng đặc biệt nhạy cảm với biến đổi khí hậu.

Nhiệt độ tăng lên có thể kéo dài thời gian hoạt động trong năm của nhiều loài rắn, thay vì có giai đoạn giảm hoạt động rõ rệt vào mùa lạnh như trước đây, đặc biệt ở khu vực miền Bắc và miền Trung.

Một số nghiên cứu ở khu vực khác trên thế giới đã ghi nhận xu hướng các loài bò sát, trong đó có rắn, dần dịch chuyển vùng phân bố lên độ cao lớn hơn hoặc về phía các vĩ độ mát hơn khi nhiệt độ trung bình tăng — xu hướng tương tự nhiều khả năng cũng đang diễn ra với một số loài rắn núi cao ở Việt Nam.

Với các loài đặc hữu có vùng phân bố hẹp, đặc biệt ở vùng núi cao Tây Bắc hoặc Trường Sơn, khả năng dịch chuyển sinh cảnh bị giới hạn nhiều hơn — nguy cơ suy giảm quần thể do mất môi trường sống phù hợp là mối lo ngại thực sự với công tác bảo tồn.

Mưa lũ đến sớm hơn, kéo dài hơn hoặc thất thường hơn so với chu kỳ truyền thống khiến tập tính di chuyển tìm nơi trú ẩn của nhiều loài rắn cũng thay đổi theo — đây có thể là một phần nguyên nhân khiến người dân ở một số khu vực cảm nhận rắn 'xuất hiện nhiều hơn' hoặc vào những thời điểm bất thường hơn so với trước kia.

Hạn hán kéo dài ở một số khu vực cũng buộc rắn phải di chuyển xa hơn để tìm nguồn nước và con mồi, tăng khả năng chạm trán với con người ở những khu vực trước đây ít ghi nhận rắn xuất hiện.

Hiểu được xu hướng này giúp cộng đồng chủ động hơn trong phòng tránh — không nên chỉ dựa vào kinh nghiệm 'mùa nào, vùng nào có rắn' theo thói quen cũ, vì các mốc thời gian và vùng phân bố đang có xu hướng thay đổi theo thời gian.

Đây cũng là lĩnh vực cần thêm nhiều nghiên cứu dài hạn tại Việt Nam để có dữ liệu cụ thể, thay vì chỉ suy luận dựa trên xu hướng chung được ghi nhận ở các khu vực khác trên thế giới.